محمد رضا واليزاده معجزى

134

تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )

مىكردند و روزها را غير از ايام تعطيل در ديوانخانه كه موسوم به " انارستان " بود ، به تحصيل زبان فارسى و عربى و فرانسه اشتغال داشتند . " لله سلطان مسعود ميرزا ، ميرزا محمود و لله برادرش ميرزا كاظم و معلم فارسى و عربى آنها سيد محمد نامى بود . زبان فرانسه را نيز ميرزا يعقوب خان ارمنى پدر ميرزا ملكم خان ناظم الدوله و پس از او ميرزا هارتون ارمنى مترجم اول وزارت خارجه به آنها تدريس مىكرد . در ماه ذى الحجه سال 1278 چنان‌كه قبلا اشاره كرديم ، ظل السلطان به حكومت مازندران و تركمن صحرا و سمنان و دامغان منصوب گرديد و در اين مأموريت مصطفى خان افشار ملقب بهاء الملك به وزارت و حاجى غلامعلى خان دنبلى به پيشكارى وى انتخاب و همراه او به سارى مقر مأموريت او عزيمت نمودند . اين مأموريت چهار سال و دو ماه به طول انجاميد و سپس به تهران احضار شد . « 1 » در موقع ورود به پايتخت " همدم الملوك " كه بعدها " همدم السلطنه " لقب يافت ، دختر عزت الدوله و ميرزا تقى خان اميركبير به نكاح وى درآمد . ظل السلطان به ازدواج با " تاج الملوك " خواهر " همدم السلطنه " زيادتر تمايل داشت . ولى مظفر الدين ميرزا به " تاج الملوك " كه بعدها به " ام الخاقان " ملقب شد ، دل‌سپرده بود . " شكوه السلطنه " مادر وليعهد او را براى فرزند خود خواستگارى كرد و در همين اوان بود كه سلطان مسعود ميرزا يمين الدوله ملقب به " ظل السلطان " شد و مهد عليا مژده حكومت ايالت فارس را به او داد و ضمنا او را مطلع ساخت كه حكومت مازندران در عهده شير خان اعتضاد الدوله ( عين الملك خوانسالار ) شوهر عزت الدوله گذاشته خواهد شد . حكومت فارس ظل السلطان سه نوبت به حكومت ايالت فارس رفت : سفر اول به وزارت محمد ناصر خان ظهير الدوله و ميرزا محمد قوام الدوله آشتيانى [ 1 ] كه هركدام يك سال وزير او بودند . محمد ناصر خان ظهير الدوله قاجار پدر ميرزا على خان ظهير الدوله است . [ 2 ] در سفر دوم ظل السلطان به ايالت فارس آصف الدوله وزير و در سفر سوم او مجددا ظهير الدوله وزارت او را داشت و در همين سفر اخير بود كه حاج ميرزا حسن خان مشير الدوله سپهسالار راجع به ظل السلطان به ناصر الدين شاه اين‌طور نوشت : « مأموريت نواب اشرف ارفع

--> ( 1 ) . در صفحات قبل اشاره كرديم كه ظل السلطان در اين مأموريت به واسطه ظلم و ستم مورد سخط شاه واقع و با وساطت مظفر الملك از زندان آزاد گرديد .